FAS – Płodowy Zespół Alkoholowy

11/05/2016

Gdy pytamy rodziców: “Czego chcecie dla swoich dzieci?”, odpowiedź zazwyczaj jest jedna: “Wszystkiego, co najlepsze.”

Dlaczego więc tak dużo kobiet w ciąży spożywa alkohol? Nie mam tutaj na myśli picia z powodu alkoholizmu, ale okazjonalnie wypitą lampkę wina, drinka lub dwa, bądź kufel piwa przy okazji spotkania z przyjaciółmi.

Czy alkohol szkodzi nienarodzonemu dziecku, bądź już narodzonemu, którego karmiąca matka “nie odmawia sobie”?

Okazuje się, że wiele osób ma problem z odpowiedzią na to pytanie. Nawet lekarze ginekolodzy lub położne czasami zalecają lampkę czerwonego wina na poprawienie krążenia lub rozluźnienie mięśnia macicy.
Co ma więc myśleć kobieta? Stosuje się do zaleceń lekarskich, nieświadomie wyrządzając krzywdę swojemu dziecku.

Alkohol to jeden z czynników zagrażających prawidłowemu rozwojowi dziecka w życiu płodowym oraz wpływających na jakość całego jego późniejszego życia. Zwiększa ryzyko poronienia, przedwczesnego porodu i komplikacji porodowych. Spożywany przez kobietę alkohol łatwo przenika przez łożysko i osiąga w krwi płodu poziom porównywalny do tego, jaki matka ma w swojej krwi. Kiedy matka zatruta jest alkoholem, płód zatruty jest także, czyli krew dziecka zawiera taką samą ilość alkoholu jak krew matki. Różnica polega na tym, że wątroba dziecka w życiu płodowym nie wypełnia swojej funkcji tak, jak w życiu dorosłego człowieka – usuwanie alkoholu z krwi dziecka trwa kilkakrotnie dłużej niż z krwi matki. Narządem najbardziej podatnym na uszkodzenia jest mózg. Uszkodzenia dotyczą tych obszarów mózgu, które właśnie się rozwijają. Alkohol zabija komórki mózgowe, zakłóca migrację neuronów, wskutek czego pewne struktury w mózgu mogą się nieprawidłowo ukształtować albo w ogóle się nie uformować.

Czy istnieje bezpieczna dawka alkoholu, którą można spożywać, aby nie zaszkodzić dziecku?

Nie określono minimalnej dawki alkoholu, o której można by powiedzieć, że jest całkowicie bezpieczna dla rozwoju dziecka. (…) Nie ma takiego rodzaju alkoholu, który wypity przez matkę w okresie ciąży jest bezpieczny dla jej dziecka”.(M. Klecka, 2007).

Fakt, że nie określono minimalnej dawki, ani rodzaju alkoholu, dla niektórych kobiet może być podstawą do pełnego otuchy myślenia, że spożyty przez nie alkohol nie spowoduje uszczerbku na zdrowiu ich dziecka. Jednocześnie, brak doprecyzowania kwestii z tym związanych powinien skłaniać do większej ostrożności, ponieważ nawet mały kieliszek wina może wyrządzić krzywdę dziecku. Ważne, aby pamiętać, że w zależności od tego, w którym okresie matka spożywa alkohol, negatywne skutki dotykają różnych rejonów mózgu, a co za tym idzie upośledzają rozwój różnych narządów w organizmie dziecka.
Niektórzy lekarze zalecają, aby powstrzymać się od spożywania alkoholu nawet na trzy miesiące przed zapłodnieniem, jeśli zależy nam na zdrowym potomstwie.

FAS (Płodowy Zespół Alkoholowy, od ang. Fetal Alcohol Syndrome) to zaburzenia, jakie pojawiają się u dzieci jako rezultat spożywania przez ciężarną alkoholu. Może występować w swej pełnoobjawowej postaci albo w postaci wybiórczych uszkodzeń związanych z wystawieniem na działanie alkoholu w brzuchu matki.

FAS może objawiać się m.in. poprzez:
• zahamowanie wzrostu w okresie przed/poporodowym,
• objawy świadczące o nieprawidłowym rozwoju ośrodkowego układu nerwowego, np. zaburzenia neurologiczne, upośledzenie umysłowe, wady rozwojowe mózgu lub czaszki,
• charakterystyczne cechy twarzy, tj. krótkie szpary powiekowe, cienka górna warga, krótki nos, spłaszczona środkowa część twarzy ze spłyconą rynienką nosową.

Oprócz tego, to – co sądzę – jest najtrudniejsze dla rodziców, to pojawiające się w toku rozwoju dziecka objawy wtórne, które wpływają na jego codzienne funkcjonowanie w środowisku i kontakty z innymi ludźmi. Mam tutaj na myśli (wymienię tylko niektóre z bardzo długiej listy):

• trudności w nauce,
• trudności w koncentracji uwagi,
• trudności w prowadzeniu samodzielnego, odpowiedzialnego życia,
• zależność od innych,
• problemy z zachowaniem – duża impulsywność, nadpobudliwość, skłonność do wybuchów gniewu, upór,
• lękowość (szczególnie w nowych, nieznanych sytuacjach),
• niskie poczucie własnej wartości,
• zaburzenia rozwoju seksualnego.

Mimo, że większość kobiet zdaje sobie sprawę, iż picie alkoholu może mieć zgubne skutki dla płodu, Polska Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA), opierając się na badaniach szacunkowych, przyjmuje, że w Polsce rodzi się około 3 dzieci na 1000 z FAS, natomiast 10-krotnie więcej dzieci rodzi się z wybiórczymi uszkodzeniami. Ale, jak pisze w swoim artykule Teresa Jadczak – Szumiło “Wczesna diagnoza FAS daje dzieciom szansę na pomoc od urodzenia. Pomoc ta powinna zmieniać się wraz ze zmianami rozwojowymi, jakie osiąga dziecko. Właściwa diagnoza daje również szansę na właściwą edukację.”
Dlatego tak ważne jest, aby kobieta ciężarna informowała lekarza ginekologa o fakcie spożywania alkoholu. Pozwoli to na monitorowanie rozwoju dziecka jeszcze w łonie matki, a także zaplanowanie oddziaływań po jego narodzinach.

NAJWAŻNIEJSZE JEST JEDNAK TO, ŻE ZESPOŁOWI FAS MOŻNA CAŁKOWICIE ZAPOBIEGAĆ POPRZEZ ABSTYNENCJĘ PODCZAS CIĄŻY!

 

Literatura:

1. Klecka M. (2007), “Ciąża i alkohol. W trosce o Twoje dziecko.” PARPA.
2. Jadczak-Szumiło T. (2008), “Dlaczego jest potrzebna wczesna diagnoza dla dzieci z FAS.”, Świat Problemów, nr 12 (191), grudzień 2008.
3. opr. Raczyński P., (2007), “Materiały informacyjne o Płodowym Zespole Alkoholowym FAS dla lekarzy”, PARPA.
4. Eliot L. (2003), “Co tam się dzieje?”, Media Rodzina.