Wymiar sprawiedliwości przyjazny dziecku

Dziecko może uczestniczyć w różnego rodzaju procedurach (np. karnych, cywilnych). W wielu przypadkach udział w postępowaniu przed sądem, przed prokuratorem czy inną instytucją może powodować u dzieci lęk i niezrozumienie. Procedury te nie były bowiem tworzone z myślą o małoletnich i często nie są dostosowane do potrzeb najmłodszych.

Od wielu lat postuluje się, by instytucje wymiaru sprawiedliwości i organy ściągania dostosowały swoje działania do stopnia rozwoju i wieku dzieci, a także by w pełni realizowały ich prawa. Rada Europy wypracowała w 2010 r. wytyczne w sprawie wymiaru sprawiedliwości przyjaznego dzieciom. Wśród wymienionych w tym dokumencie praw wymienia się m.in. uwzględnienie dobra dziecka, prawo do informacji, prawo do wypowiedzenia się we własnej sprawie, ale także prawo do bezpieczeństwa, w tym do ochrony przed wtórną wiktymizacją. Te ogólnie zakreślone zasady są realizowane w różnym stopniu w różnych postępowaniach.

Udział dziecka w postępowaniu karnym

W postępowaniu karnym dziecko może występować w charakterze świadka lub pokrzywdzonego. Status świadka przysługuje małoletniemu wtedy, gdy wie ono coś istotnego o przestępstwie, którego dotyczy postępowanie. Natomiast status pokrzywdzonego wiąże się z tym, że przestępstwo popełniono na szkodę małoletniego. Właśnie ten szczególny status, który przysługuje dziecku w postępowaniu, będzie wpływał na przysługujące mu prawa i obowiązki.

Czytaj więcej na temat udziału dziecka w postępowaniu karnym

Udział dziecka w postępowaniu cywilnym

Dziecko może być stroną w procesie cywilnym, np. w sprawie o nabycie spadku. Może także zdarzyć się, że dziecko nie ma formalnie statusu strony/uczestnika postępowania, ale postępowanie go dotyczy. Zdarza się tak w sprawach rodzinnych, np. o ograniczenie władzy rodzicielskiej. W postępowaniu cywilnym rzadko dochodzi o bezpośredniego kontaktu dziecka z sądem. Najczęściej sytuacja małoletniego ustalana jest przez organy działające na zlecenie sądu, tj. kuratorów i biegłych sądowych.

Czytaj więcej na temat udziału dziecka w postępowaniu cywilnym

Udział pokrzywdzonego dziecka w postępowaniu w sprawach nieletnich

W przypadku gdy sprawcą przestępstwa na szkodę dziecka jest nieletni, czyli osoba w wieku od 13 do 17 lat zastosowanie mają przepisy ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Postępowania w sprawach nieletnich prowadzi sąd rodzinny, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Podstawową zasadą występującą w postępowaniach w sprawach nieletnich jest obowiązek kierowania się dobrem nieletniego sprawcy. Z tego powodu pozycja procesowa pokrzywdzonego jest w tym postępowaniu diametralnie inna, niż w postępowaniu karnym.

Czytaj więcej na temat udziału pokrzywdzonego dziecka w postępowaniu w sprawach nieletnich