Powrót do szkoły to nie tylko kompletowanie wyprawki. Dla wielu uczniów to czas stresu przed powrotem do środowiska, w którym doświadczają przemocy. Według raportu RÓWIEŚNICY 2026 Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę aż 87% dzieci w wieku 10–17 lat doświadcza przemocy rówieśniczej. Jednocześnie dane pokazują związek między poziomem empatii a skalą stosowania przemocy rówieśniczej, w szczególności bullyingu i cyberbullyingu. To ważny sygnał dla rodziców i nauczycieli: rozwijanie empatii może być jednym z istotnych elementów profilaktyki przemocy.
Początek roku szkolnego to dla dorosłych dobry moment, by zaplanować na kolejne miesiące naukę kompetencji, które pomagają dzieciom budować bezpieczne relacje. Jedną z nich jest empatia.
Empatia to umiejętność, którą można rozwijać
Empatia pomaga dziecku zauważać i rozumieć emocje innych osób oraz dostrzegać konsekwencje własnego zachowania. Dzięki niej dziecko może łatwiej zareagować, gdy widzi, że ktoś jest wyśmiewany, odrzucany czy krzywdzony.
– Empatia sama w sobie nie rozwiąże problemu przemocy rówieśniczej, ale jest ważną kompetencją, którą możemy rozwijać od najmłodszych lat. Dziecko, które potrafi zauważyć emocje drugiej osoby i spojrzeć na sytuację z jej perspektywy, ma większą szansę budować relacje oparte na szacunku i reagować na krzywdę innych – mówi Marta Wojtas, psycholożka.
Szczególne znaczenie mają także świadkowie przemocy. Dziecko, które potrafi rozpoznać emocje drugiej osoby i zrozumieć jej perspektywę, będzie miało w sobie większą gotowość, by zareagować, poszukać pomocy u dorosłego i wesprzeć osobę krzywdzoną.
– Przemoc rówieśnicza może przybierać różne formy, od wyśmiewania, poniżania i wykluczania po przemoc fizyczną czy cyberprzemoc. Każda z nich może mieć dla dziecka poważne konsekwencje i wpływać na jego poczucie bezpieczeństwa, samoocenę oraz relacje z innymi. Dlatego tak ważne jest, aby dzieci wiedziały, jak reagować, kiedy widzą krzywdę, a dorośli potrafili ją zauważyć, potraktować poważnie i odpowiednio zareagować. Dziecko, które doświadcza przemocy, potrzebuje przede wszystkim poczucia, że nie jest z tym samo i że może liczyć na wsparcie dorosłych. – mówi Wiktoria Kinik, rzeczniczka prasowa Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę.
Jak rozwijać empatię u dzieci?
Nie potrzeba specjalnych ćwiczeń. Empatię można rozwijać w codziennych sytuacjach i rozmowach, na przykład:
-
Pytaj o emocje: „Wszystko ok?” albo „Jak myślisz, co ona mogła poczuć?”
-
Rozmawiaj o wpływie zachowania: „Jak twoje słowa mogły wpłynąć na tę osobę?”
-
Pokazuj własnym przykładem, jak reagować na złość, konflikt czy czyjąś krzywdę.
-
Ucz zauważania potrzeb innych: „Czego ta osoba mogła w tej sytuacji potrzebować?”
-
Rozmawiaj o reagowaniu na przemoc i przypominaj, że dziecko zawsze może zwrócić się o pomoc do zaufanego dorosłego.
Empatia zaczyna się od prostego zauważenia drugiego człowieka. Dlatego warto rozwijać ją nie dopiero wtedy, gdy pojawi się problem, ale każdego dnia, szczególnie przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego.
Szkoła może zrobić więcej
Rozwijanie empatii to zadanie nie tylko dla rodziców. Szkoła jest jednym z najważniejszych miejsc, w których dzieci uczą się funkcjonowania w grupie, rozwiązywania konfliktów i reagowania na krzywdę.
Dlatego szkoły mogą już dziś dołączyć do programu „Rówieśnicy” i wspólnie z uczniami budować pozytywny klimat szkoły i przeciwdziałać przemocy rówieśniczej: rowiesnicy.fdds.pl/formularz-rejestracyjny.
