Ta, co do zasady, pozytywna regulacja ma jednak kilka aspektów, które w naszej ocenie wymagają poprawy na etapie prac senackich.  

1. W pierwszej kolejności negatywnie należy ocenić nieobjęcie zakresem ustawy obywateli państw trzecich, którzy w dacie wybuchu konfliktu przebywali legalnie na terytorium Ukrainy lub byli jej stałymi rezydentami, nieposiadającymi jednak ukraińskiego obywatelstwa.

2. Postulować należy wprowadzenie obowiązkowego rejestru wolontariuszy pracujących z dziećmi i wymaganie sprawdzenia ich figurowania w rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym i co najmniej złożenia przez nich oświadczenia o niekaralności. Podobnie wymagania należy skierować do osób oferujących zakwaterowanie uchodźcom.

3. Art. 4 ust. 2. – wymóg osobistego złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL rodzi obawy o paraliż urzędów gminy i przedłużające się rozpoznanie spraw, a ustawa warunkuje wiele uprawnień cudzoziemców właśnie od posiadania numeru PESEL (np. prawo do prowadzenia działalności gospodarczej). Korzystniejszym rozwiązaniem byłoby utworzenie osobnych komórek organizacyjnych rozpatrujących wyłącznie wnioski obywateli Ukrainy

4. Art. 13 – w pierwszych dniach konfliktu Polacy ruszyli na pomoc rodzinom ukraińskim przekraczającym naszą granicę. W przytłaczającej większości były to matki z dziećmi, które zostały przyjęte pod dach Polaków. Zapis nieuwzględniający kwoty i warunków dofinansowania rodzi obawy, że Polacy, którzy przyjęli pod swój dach uchodźców przed wejściem w życie ustawy pozostaną bez pomocy bądź też kwota tej pomocy będzie nieadekwatna do potrzeb

5. Art. 25 – instytucję opiekuna tymczasowego należy ocenić co do zasady pozytywnie. Obawę budzi faktyczna, a nie deklarowana szybkość rozpatrywania spraw, która od lat jest bolączką wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wobec braków osobowych w sądach. Niejasne jest skąd mają być rekrutowani  opiekunowie tymczasowi w przypadku braku takiej osoby towarzyszącej dziecku. Organy pomocy społecznej są obowiązane do wskazania takiego opiekuna w wyjątkowo krótkim terminie. Jeżeli w takich przypadkach wyznaczani mają być pracownicy OPS powstaje pytanie o przeciążenie tych, już wysoko obciążonych służb. Osobną kwestią jest konieczność sprawdzenia w rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnych kandydata na opiekuna tymczasowego oraz wymóg jego niekaralności, które to nie zostały zapisana w projekcie, choć powinny.

6. Art. 25 ust. 1 pkt. 6 – rekomendowane jest dodanie organizacji pozarządowych zajmujących się pomocą dzieciom jako uprawnionych do złożenia wniosku o wyznaczenie opiekuna tymczasowego.

7. Art. 27 ust. 3 oraz ust. 8 Rozumiejąc ekstremalnie trudną sytuację, w jakiej znalazło się państwo polskie w związku z wojną w sąsiednim kraju, jak i mając na uwadze kryzys humanitarny wywołany tymi wydarzeniami, nie możemy poprzeć pomysłu niestosowania limitów dzieci przebywających w placówce wsparcia dziennego, rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo -wychowawczej typu rodzinnego, placówce opiekuńczo – terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zapis ten może doprowadzić do umieszczenia kilkudziesięciorga dzieci w jednej rodzinie/placówce, co nie wpłynie korzystnie zarówno na dobrostan dzieci już przebywających w pieczy zastępczej, jak i dzieci ukraińskich do tej pieczy dołączonych.

8. Niedopuszczalny jest także wyjątek z art. 27 ust. 5, który dopuszcza funkcjonowanie placówki opiekuńczo – wychowawczej pomimo niespełnienia żadnych warunków z art. 106 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Należy określić minimalne warunki, które każda placówka musi spełnić, nawet w tak nadzwyczajnej sytuacji.

9. Art. 27 ust. 9 – rozwiązanie zakładające zmniejszenie wymagań wobec wychowawców i opiekunów w przypadku sytuacji kryzysowej jest zrozumiałe, ale placówka taka wymaga szczególnego nadzoru. Art. 98 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej naturalnie musi być stosowany bezwzględnie

10. Na pozytywne podkreślenie zasługuje przyznanie obywatelom Ukrainy wsparcia z działu II ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Pod kątem transparentności udzielanej pomocy i zasad państwa prawa negatywnie ocenić należy wyłączenie stosowania przepisów ustawy o zamówieniach publicznych (m.in. 12, art. 26 ust. 5) oraz  innych publicznych formach konkursów ofert, przepisanych odrębnymi przepisami. Negatywnie też należy ocenić wyłączenie odpowiedzialności za przekroczenie uprawnień, niedopełnienie obowiązków i naruszenie dyscypliny finansów publicznych (art. 82), jak też wyłączenie odpowiedzialności za wyrządzenie szkody w obrocie gospodarczym (art. 94). Wydatkowanie środków publicznych wymaga pełnej transparentności oraz świadomości odpowiedzialności za powierzone zadanie wśród przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej.

*Fot.: Darek Delmanowicz / PAP